Wanneer B&W bestemmingsplannen of vergunningvoorschriften handhaven, gebruiken zij in de meeste gevallen de last onder dwangsom. Op die manier proberen B&W de overtreder te bewegen om de overtreding ongedaan te maken. En hierbij speelt de hoogte van de dwangsom een belangrijke rol.
Redelijke & effectieve dwangsom
Naast het wettelijke ‘keuzemenu’ voor het type dwangsom (ineens, per tijdseenheid of per overtreding) en een maximum dwangsom, eist de wetgever ook dat deze dwangsom ‘redelijk’ moet zijn. Zo moet de dwangsom in redelijke verhouding staan tot de zwaarte van het geschonden belang. Maar de dwangsom moet daarnaast ook effectief zijn.
Het komt niet vaak voor dat de hoogte van een dwangsom succesvol wordt ‘aangevallen’. Toch biedt de jurisprudentie enkele handvatten die je kunt gebruiken om (namens B&W) de hoogte van de dwangsom te bepalen (of als appellant ter discussie te stellen). Ik noem er hier een zestal.
6 handvatten
- De dwangsom is bedoeld om de overtreder zodanig te prikkelen dat de last wordt uitgevoerd zonder dat er überhaupt een dwangsom wordt verbeurd. Ook na de ‘nieuwe invulling’ van de Afdeling van het evenredigheidsbeginsel lijkt dit niet veranderd.1
- Betrek bij het bepalen van de hoogte van de dwangsom het financiële voordeel met het laten voortduren van de overtreding (een globale inschatting van de te verwachten omzet is voldoende). Het financiële voordeel van het verleden mag je echter niet hierbij betrekken. De dwangsom is immers een herstelsanctie. Geen boete.
- Dit criterium van het financiële voordeel kan overigens voor een verhuurder van een pand en de huurder van datzelfde pand heel anders uitpakken. Het financiële voordeel van de verhuur kan immers vele malen kleiner zijn dan de exploitatie van (bijvoorbeeld) een supermarkt in dat gebouw. Een beroep op het gelijkheidsbeginsel gaat dan niet op. Een beroep op het gelijkheidsbeginsel gaat overigens ook niet op wanneer de ene dwangsom is gebaseerd op een beleidsnota en de andere dwangsom dateerde van vóór de vaststelling van die beleidsnota.
- Je kunt de hoogte van de dwangsom ook bepalen door de kosten die zouden moeten worden gemaakt om de overtreding te beëindigen in beeld te brengen en hier nog een schepje bovenop te gooien (als financiële prikkel).
- Een per overtreding oplopend dwangsombedrag of een verdubbeling van een dwangsombedrag mag ook (wanneer eerdere lasten geen effect hadden).
- Gebruik je boerenverstand. Een dwangsom van een halve ton voor een administratieve overtreding (bijvoorbeeld van milieuregels) is natuurlijk niet meer redelijk. Een administratieve fout is immers gauw gemaakt.
- Onder meer ABRvS 26 april 2022, ECLI:NL:RVS:2022:1234, r.o. 4.2.
Bron: ABRvS 9 februari 2022, ECLI:NL:RVS:2022:361, Gst. 2022/74, m.nt. Y. Schönfeld